ZAMAN

-

Bilimin, felsefenin, tarihin, biyolojinin; kısacası insanoğlunun varoluşundan bu yana peşinden koştuğu en temel sorulardan biri, “zaman nedir?” sorusudur. Bu soruya verilen yanıtlar çağdan çağa değişmiş, teolojik mitlerden kuantum teorilerine, yaratılış anlatılarından evrimsel bakışlara kadar geniş bir düşünsel yelpazeye yayılmıştır. Ancak tüm bu tanımların ortak bir sınırı vardır: İnsan-merkezli olmaları.

Zaman, belki de bizden bağımsız olarak var olan ama bizimle şekillenen bir olgudur. Biz, sınırlı bilinç ve algı kapasitemizle, zaman gibi çok boyutlu ve bizim dışımızda da anlam taşıyan bir varlığı kavramaya çalışıyoruz. Bu çaba baştan kusurludur çünkü tanımlayanın sınırı, tanımı da sınırlar. Öyleyse sormak gerekir: İnsan aklı, zamanı gerçekten tanımlamaya yeterli midir?

Yaratılış mitoslarında Tanrı’nın "başlangıcı" yaratmasından tutalım, modern bilimin Büyük Patlama (Big Bang) teorisine kadar her şey bir zaman çizgisi üzerine oturtulmuştur. "Önce" ve "sonra" kavramlarıyla düşünen bir tür olarak zaman, bizim için yalnızca bir ölçüm değil, bir yön duygusudur. Ancak bu yön, evrenin bütününe uygulanabilir mi?

Dünya üzerindeki zaman algımız, güneşin doğuşu ve batışı, mevsimlerin dönüşümü, gece ile gündüz arasındaki ritmik geçiş gibi doğal döngülere dayanır. Bu gözlemlerle zamanı saatlere, dakikalara, saniyelere böldük. Ancak bu parçalara ayrılmış zaman yalnızca bize, yani insana aittir. Bir ağaç, bir nehir, bir taş için bu tür ayrımların hiçbir karşılığı yoktur. Çünkü onlar için zaman, varlıklarının ritmine göre işler; sessizce, ölçüsüzce, sabırla.

İşte bu noktada zamanın tekil değil, çoğul bir deneyim olduğunu fark ederiz. Her canlının, her nesnenin hatta her olayın kendine özgü bir zamanı vardır. İnsan zamana “ölçülebilir” gözle bakarken; bir ağaç onun sakinliğiyle, bir kuş uçuculuğuyla, bir taş sabrıyla zamanı yaşar.

Zaman yalnızca fiziksel bir akış değil, aynı zamanda bir içsel titreşimdir. Bedenimiz çalıştıkça zaman bizimle akar. Anılar, bu akışta bıraktığımız izlerdir. Her anı, tıpkı parmak izimiz gibi biricik ve tekrarlanamazdır. Kişisel zaman, kişisel hafızanın başka bir adıdır.

Zaman, bizi oluşturan atomların düzenlenişinden doğan bir akış gibi düşünülebilir. Bedenimiz gençken zaman yavaş akar gibi gelir; çünkü biyolojik ritmimiz yüksektir, çevreyle temasımız yoğundur. Yaş ilerledikçe zaman hızlanır çünkü ritmimiz yavaşlar, uyarıcılar azalır. Bu, zamanın yalnızca dışsal değil, aynı zamanda biyolojik ve duyusal bir deneyim olduğunu gösterir.

Aynı biçimde duygular da zamanı bükebilir. Aşk zamanı hızlandırır; keder onu uzatır. Neşeli anlar hızla geçerken, acılar ağır ağır sürer. Zaman, duygularla genişleyip daralabilen bir uzamdır. Çocuklukta geniş ve renklidir, yaşlılıkta kısa ama yoğundur.

Tüm bu nedenlerle zaman, bir tanım değil, bir deneyimdir. Ve bu deneyim, hem bireysel hem kolektif, hem duygusal hem bedenseldir. Aynı zamanda politik ve kültüreldir. Bizi hizaya sokmak için dayatılan saatler, tarih çizelgeleri, üretim takvimleri hep zamanın kolektif düzene bağlanma halidir. Ancak zaman, bu çizelgelerden çok daha fazlasıdır.

..................


S. İLVAN - DENEME alıntı

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

YÜZLER

-
İnsanlık tarihinin en derin anları, çoğu zaman en sessiz olanlardır. Ne bir savaşın gürültüsüyle, ne bir krallığın ilanıyla, ne de büyük bir keşfin coşkusuyla gelirler. Bazen yalnızca bir taşın üzerine kazınmış bir yüz kadar suskundurlar. Karahantepe’de bulunan insan yüzlü T biçimli dikilitaş, tam da böyle bir andır. Gürültüsüz, iddiasız, ama insanlık tarihini geri dönülmez biçimde değiştiren bir eşik. O yüz, bir bireyin yüzü değildir. Bir kralı, bir lideri, bir atayı temsil etmez. O yüz, insanın kendine ilk kez baktığı andır. Henüz “ben” diye konuşan bir dil yoktur; ama “ben”i sezebilen bir bilinç doğmuştur. İşte bu yüzden o taş, yalnızca arkeolojik bir buluntu değildir. O taş, insanın kendini evrenin karşısına ilk kez bir özne olarak koymasının izidir. “Ben, yalnızca doğanın içinde değilim. Ben, onu düşünebilen bir varlığım.” Bu cümle, yazıyla değil, taşla söylenmiştir. İnsan on binlerce yıl boyunca doğanın içindeydi. Onunla birlikte hareket etti, onun ritmine uydu, onun kurallarını ...
Devamı

ÖLÜM

-
Ölümü nasıl tanımlamalıyız? Tükeniş veya yok oluş olarak da tanımlanabilir, ya da yeniden doğuş. Bugün dahi gizemini koruyan bu gerçeklik ile yaşamaya devam ediyoruz. Aslında bu kavramın kökeninde korku ya da anlamlandıramama yatmaktadır. Bugün dahi ölümden söz edildiğinde soğuk bir ürpertiyle irkiliyoruz. Yaşam döngümüzün temelini oluşturan bu kavramı anlama çabalarımız sonuçsuz kalsa da yaşamaya ve ölmeye devam ediyoruz. Ölüm denen gerçeği anlayamamamızın temelinde, yaşam veya hayat denen olguyu yeterince kavrayamamak yatmaktadır. Hayatın varlığı ve yokluğu, günümüz düşünürlerinin alabildiğine kafa yorduğu, ancak bir türlü içinden çıkamadıkları bir paradokstur. Yaşam, bilimsel olarak tek hücreli mitozla bölünme ile açıklansa da özünde daha karmaşık olmalı. İnsan merkezli akıl ile bunu anlamaya çalışmanın çok sığ kalacağı inancındayım. Ulaştığımız kuantum bilgisi bize, atom altı dünyada büyük bir belirsizliğin olduğunu ve aslında bildiğimiz tüm teori ve varsayımların insansı kapasitem...
Devamı

ÖNDERLER ve LİDERLER - 2

-
ÖNDERLİK ve LİDERLİK….  2    STATÜ.. Toplumlar yalnızca yaşayan kalabalıklar değildir; onlar aynı zamanda ihtiyaçlarının, korkularının, umutlarının ve beklentilerinin ortak bir hafızasını taşırlar. Bu hafıza, zaman zaman görünmez bir basınç gibi toplumun içinde birikir ve sonunda kendi reflekslerini üretir. Toplumsal ihtiyaçlar ortaya çıktığında, tıpkı uzun süre sıkışmış bir suyun bir çatlak bulup akmaya başlaması gibi, toplum da kendi yönünü arayan refleksler geliştirir. Bu refleksler bazen yavaş, bazen ani, bazen de beklenmedik biçimlerde ortaya çıkar. Konjonktürel koşullar ise bu reflekslerin hızını ve gücünü belirleyen rüzgâr gibidir. Ekonomik krizler, siyasal kırılmalar, kültürel dönüşümler ya da teknolojik değişimler… Bütün bu unsurlar toplumun içinde biriken enerjinin hangi yönde ve ne hızda hareket edeceğini etkiler. Fakat her şeye rağmen toplumun temel eğilimi çoğu zaman aynıdır: ihtiyaç duyduğu refleksi üretmek. Çünkü toplum, uzun vadede kendi varlığını sür...
Devamı